O NAS
Na początku lat 70-tych ubiegłego wieku, na Wydziale Techniki Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, dyskutowano nad sprawą niskiego poziomu wiedzy w zakresie nauk ścisłych studentów podejmujących naukę na tym Wydziale. Zwrócono uwagę na fakt, iż ponad 1/3 wszystkich studentów w Polsce studiowała kierunki techniczne. A ponieważ grupa pracowników naukowych tego Wydziału była instruktorami harcerskimi, poprzez struktury Związku Harcerstwa Polskiego zaproponowała władzom oświatowym ówczesnego województwa katowickiego przeprowadzenie zawodów ze znajomości techniki w szkołach średnich. Bezpośrednim inicjatorem tego pomysłu był druh doktor nauk technicznych Zygmunt Kalisz.
Zawody takie przygotowano i przeprowadzono w roku 1973.
Inicjatywa zyskała duży rozgłos i uznanie. A ponieważ w tamtym okresie wszelkie inicjatywy ze Śląska miały przełożenie na skalę ogólnokrajową, ZHP postanowiło przygotować takie zawody w skali ogólnopolskiej. O pomoc merytoryczną zwrócono się do Naczelnej Organizacji Technicznej. Władze NOT natychmiast podjęły tę inicjatywę, w czym wielka zasługa przypada ówczesnemu Prezesowi NOT, prof. Januszowi Tymowskiemu. Profesor czynnie włączył struktury NOT do organizacji zawodów, samemu podejmując się przewodniczenia Komitetowi Głównemu Olimpiady Wiedzy Technicznej. Taką bowiem formułę — mając na uwadze doświadczenia zebrane z rozgrywania olimpiad przedmiotowych, zwłaszcza matematycznej i fizycznej — przyjęto wobec tej inicjatywy.
Działano niezwykle szybko, uzyskując w resorcie szkolnictwa niezbędne regulacje prawne. Na podstawie stosownego Rozporządzenia Ministra Oświaty i Wychowania, pierwszy raz Olimpiadę Wiedzy Technicznej rozegrano w roku szkolnym 1974/1975.
Cele, jakie postawiono przed Olimpiadą, pozostały niezmienne do dziś. Są nimi:
- budzenie i rozwijanie wśród uczniów szkół ponadpodstawowych zainteresowania techniką,
- rozszerzenie zakresu i podnoszenie poziomu wiedzy i kultury technicznej wśród uczniów,
- lepsze przygotowanie do podejmowania dalszego kształcenia w szkołach wyższych oraz do wykonywania zawodu,
- rozwijanie i kształtowanie umiejętności technicznych i samodzielnego zdobywania wiedzy,
- wykrywanie i stymulowanie aktywności poznawczej młodzieży uzdolnionej, a w szczególności uzdolnionej technicznie,
- rozszerzanie współdziałania nauczycieli akademickich z renomowanych uczelni technicznych z nauczycielami szkół ponadpodstawowych w procesie kształcenia i wychowania młodzieży uzdolnionej,
- stwarzanie młodzieży możliwości szlachetnego współzawodnictwa w rozwijaniu swoich uzdolnień, a nauczycielom — warunków twórczej pracy z tą młodzieżą,
- podnoszenie kwalifikacji nauczycieli oraz doskonalenie form i metod pracy z młodzieżą uzdolnioną.
Uwzględniając szeroki zakres zainteresowań technicznych, przyjęto podział tematów Olimpiady na trzy grupy: mechaniczno-budowlaną, elektryczno-elektroniczną i materiałowo-chemiczną. Dla pierwszych dwóch grup podstawę teoretyczną stanowiła i nadal stanowi fizyka stosowana, dla trzeciej — chemia. Przy opracowaniu zadań starano się tak dobrać ich treść, aby na pierwszy plan wysunąć umiejętność rozumowania. W mniejszym stopniu wymagano opanowania szczegółowych wiadomości z techniki.
Przyjęto założenie, że kandydat do Olimpiady, interesujący się szczególnie określoną dziedziną techniki, musi posiadać wiadomości wykraczające poza program szkolny.
Formuła, jaką nadano pierwszym edycjom Olimpiady, przez wiele lat zachowywała swoją zasadniczą strukturę. Najważniejszymi zmianami, jakie dokonały się w kolejnych dekadach, było najpierw przekształcenie grupy materiałowo-chemicznej w grupę inżynierii materiałowej, a następnie — wobec malejącego zainteresowania młodzieży tą tematyką — najpierw zawieszenie, a później całkowita rezygnacja z aktywności tej grupy.
We wrześniu 2019 r. wprowadzono zmiany w kształceniu zawodowym, które spowodowały konieczność zmian w zasadach organizacyjnych niektórych turniejów i olimpiad tematycznych. Od roku szkolnego 2022/2023 turnieje i olimpiady tematyczne są organizowane w nowych dziedzinach wpisujących się w 32 branże. Jednocześnie MEN wprowadziło zasadę, że jeden turniej tematyczny lub jedna olimpiada tematyczna mogą być organizowane w zakresie tylko jednej dziedziny.
Spowodowało to konieczność zmiany zakresu merytorycznego Olimpiady Wiedzy Technicznej oraz jej nazwy. Od roku szkolnego 2023/2024 Olimpiada Wiedzy Technicznej jest rozgrywana jako Olimpiada Wiedzy Technicznej – Inżynieria w Elektroenergetyce — w skrócie OWT-IWE. Olimpiada ta jest olimpiadą tematyczną w dziedzinie elektroenergetyka i stanowi kontynuację tradycji Olimpiady Wiedzy Technicznej organizowanej przez FSNT-NOT od 1974 r.
Kolejnym etapem rozwoju Olimpiady Wiedzy Technicznej było powołanie przez Federację Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych Naczelną Organizację Techniczną drugiej olimpiady tematycznej: Olimpiady Wiedzy Technicznej – Inżynieria Mechaniczna — w skrócie OWT-IM. Olimpiada ta czerpie z tradycji Olimpiady Wiedzy Technicznej organizowanej od 1974 r. przez FSNT-NOT, a jej zakres merytoryczny obejmuje dziedzinę mechanika.
Od roku szkolnego 2026/2027 obie olimpiady będą rozgrywane równolegle:
Olimpiada Wiedzy Technicznej – Inżynieria w Elektroenergetyce (OWT-IWE) — w dziedzinie elektroenergetyka,
oraz
Olimpiada Wiedzy Technicznej – Inżynieria Mechaniczna (OWT-IM) — w dziedzinie mechanika.
Obie olimpiady są organizowane przez FSNT-NOT, mają charakter ogólnopolski i trzystopniowy, a ich adresatami są uczniowie szkół ponadpodstawowych zainteresowani techniką, naukami ścisłymi oraz praktycznym wykorzystaniem wiedzy technicznej. Regulaminy obu olimpiad przewidują indywidualny charakter zawodów oraz trzystopniową strukturę obejmującą zawody I, II i III stopnia.
Olimpiada Wiedzy Technicznej – Inżynieria Mechaniczna jest ujęta w ministerialnym wykazie olimpiad tematycznych uprawniających do zwolnienia z przystąpienia do części pisemnej egzaminu zawodowego w roku szkolnym 2026/2027. W tym samym wykazie ujęta jest również Olimpiada Wiedzy Technicznej – Inżynieria w Elektroenergetyce.
Struktura Olimpiady zmieniała się wraz ze zmianą podziału administracyjnego kraju. Olimpiada rozgrywana jest na terenie całego kraju, który podzielony jest na 16 okręgów — województwa. Organizacją zawodów zajmują się Komitety Okręgowe z siedzibami w miastach wojewódzkich oraz ich delegaturach.
Na poziomie ogólnopolskim pracami każdej z olimpiad kieruje właściwy Komitet Główny. W ich skład wchodzą nauczyciele akademiccy, nauczyciele-metodycy oraz przedstawiciele stowarzyszeń naukowo-technicznych NOT. Pierwszym Przewodniczącym Komitetu Głównego OWT był profesor Janusz Tymowski (1974 – 1992). Po jego śmierci pracami Komitetu Głównego OWT kierował profesor Tadeusz Puff. Warto też wspomnieć, że Honorowym Przewodniczącym OWT był profesor Jan Oderfeld. Przez wiele lat funkcję przewodniczących Komitetu Głównego Olimpiady Wiedzy Technicznej pełnili profesorowie Politechniki Warszawskiej: prof. dr hab. inż. Wojciech Radomski (1997 – 2016) i prof. dr hab. inż. Stanisław Wincenciak (2016 – 2025). Od roku szkolnego 2025/2026 przewodniczącym Komitetu Głównego Olimpiady Wiedzy Technicznej – Inżynieria w Elektroenergetyce jest prof. AGH dr hab. inż. Krzysztof Kołodziejczyk. Równocześnie, w związku z powołaniem Olimpiady Wiedzy Technicznej – Inżynieria Mechaniczna, funkcję przewodniczącego Komitetu Głównego OWT-IM pełni prof. AGH dr hab. inż. Krzysztof Kołodziejczyk.
OWT zalicza się do największych olimpiad pod względem liczby uczestników biorących udział w zawodach I stopnia. Utworzenie dwóch równolegle prowadzonych olimpiad tematycznych — OWT-IWE oraz OWT-IM — pozwala kontynuować wieloletnią tradycję Olimpiady Wiedzy Technicznej, a jednocześnie dostosować jej formułę do aktualnych wymagań organizacyjnych i programowych obowiązujących olimpiady tematyczne.
Uczestnicy zawodów III stopnia, po uzyskaniu określonej Regulaminem liczby punktów, zostają laureatami lub finalistami właściwej olimpiady. Preferencje dla laureatów i finalistów olimpiad w przyjęciu na studia — bez postępowania kwalifikacyjnego — na określone kierunki studiów regulują uchwały Senatów wyższych uczelni technicznych. Laureaci i finaliści olimpiad będący uczniami techników mogą również korzystać z uprawnień przewidzianych w przepisach dotyczących egzaminu zawodowego, zgodnie z właściwymi wykazami publikowanymi przez Ministerstwo Edukacji.